دريافت معقولات دوم است وبه انديشه يا به حدس مىتواند آنها را دريابد . در آيهء نور ، فكر را به دريافت زيتون وحدس را به روغن زيتون تشبيه كرده است . ونفس آدمي را كه تا حدودي معقولات دوم را مالك شده واز مرتبهء عقل هيولانى كامل‌تر است به زجاجه ( شيشه ) مانند كرده است . امّا نفسي كه از طريق حدس به مقام قوهء قدسي نائل گشته است در آيهء نور ، يكاد زيتها يضئ دربارهء آن صدق مىكند . وقتي نفس از اين مرتبه بگذرد ، داراى قوتى است كه معقولات دوّم در نزد وى حاضرند وهرگاه بخواهد بدون آنكه به اندوختن تازه نيازمند باشد مىتواند آنها را مشاهده كند . اين قوه را عقل بالفعل خوانند وچون اين قوه خودبه‌خود روشن است در آيهء نور به مِصْباحٌ ( چراغ ) تشبيه شده است . چون مراتب عقول از عالم حسّ نبودند به اين جهت در آيهء نور متذكر لا شرقية ولا غربيه شده است زماني كه از اين مرتبه بگذرد ، داراى كمال بالفعل است ومعقولات دوم مانند نوري بر نوري در صفحهء ذهن نقش مىبندد واين كمال ، عقل مستفاد است . وآن قوه‌اى كه نفس را در اين چهار مرحله گذر مىدهد واز مرتبهء نقص به كمال مىرساند عقل فعال است كه در آيهء نور به آتش ماند شرط است كه همه از وى روشنائى ودرخشندگى مىيابند . الإشارات نمط سوّم ، فصل دهم وشرح الإشارات ، خواجة طوسي ، 2 / 353 و 354 غزالى نيز در مبحث دوم از كتاب مشكاة الأنوار ص 22 - 24 كه درآمدى بر تأويل آيهء نور است مراتب روح بشر را در پنج رتبه بررسى مىكند : اوّل - روح حساس كه محسوسات را درك مىكند . دوّم - روح خيالي كه آنچه را حواس به ادراك مىآورند در انبار ذهن نگهدارى مىكند . سوم - روح عقلي كه معاني مجرّد را از حسّ وخيال تمييز داده وادراك مىكند . اين روح جوهر انسان ومركز ادراك ضروريات وكليات است . چهارم - روح فكرى يا نظري كه روابط منطقي أفكار را درك مىكند واز مقدمات به نتائج مىرسد . پنجم - روح قدسي نبوي روان پاك پيامبرى كه خاص أنبياء وأولياء است وپرتوهاى غيبى در آن نفوذ مىكند . اين أرواح پنجگانه انوارى هستند كه أصناف موجودات محسوس ومعقول با آنها ظاهر مىشوند وازنظر غزالى به موازات أشياء پنجگانه هستند كه در آيهء نور به اين وجوه آمده‌اند : مشكاة ، زجاجة ، مصباح ، شجره وزيت .